Türkiye’de bazı şirketlerin patronları, konjonktürel dalgalanmalarda ve kriz dönemlerinde hükümetin desteğini sağlamak veya teşvik tedbirlerinden yararlanmak arayışında hemen “İşçi çıkarmak zorundayız/İşçi çıkarmaya başlıyoruz/İşçi çıkardık” söylemlerine başlarlar.
İşçi çıkarmak bir işverenin en son uygulamak zorunda kalacağı bir eylemdir. İşçi çıkaran bir işletme “kredibilitesini” kaybeder. Böyle bir işletmeye finans kuruluşları kredi veremez. Böyle bir işletmeye piyasa güven duyamaz.
İşsizlik ciddi bir sorundur ama, işçi çıkarmak daha ciddi bir sorundur. Çünkü işçi çıkarmakla işsiz kalanlar, iş sahibi olmanın güvencesiyle aile ve yaşam düzeyi kuranlardır. Tekrar iş bulmaları çok zordur.
İşçi çıkarma söylemleri ekonomide talebin hızla daralmasına neden olur. Talep daralması ise işçi çıkararak durumlarını kurtaracaklarını ümit eden işletmelerle birlikte tüm ekonomiyi üzer. Çünkü işini kaybeden işçi ölçüsünde piyasada talep daralır. Sadece o kadarla da kalmaz. İşini kaybetme korkusu yayılınca, insanlar genelde harcamalarını kısar. Bu davranış iç talebin büsbütün küçülmesi sonucunu verir.

Eski güzel günleri unutmayalım
Her işletmenin her yıl yüksek ölçülerle kârlılık gerçekleştiremeyeceği kabul edilirse ve ekonominin sürekli kriz baskısı altın da kalmayacağı, belli bir süre sonra normal üretim şartlarına dönüleceği dikkate alınırsa, işletmelerden, kaynakları elverdiği ölçüde işçi kısıntısından kaçınmaları beklenir.
İşçi çıkararak işler düzelmez. Kriz rüzgârı esmeye başlayınca, neyin ne olduğunu ve olacağını anlamadan ilk iş olarak işçi çıkarmaya başlamak yanlıştır.
Bizde işletmelerin bazılarında, üretimin işçi tarafından gerçekleştirildiği dikkate alınmaz. Üretimin tek başına sermayenin “ürünü” olduğu sanılır. Emek (işçi) katkısı olmadan katma değer yaratılamayacağı düşünülmez.
Şirketlerin kazançlı bilanço dönemlerin de bile işçiye ödenen fatura göze battığı için, bilançolarda kâr rakamı küçülmeye başlayınca, kârlılığı artırmanın tek yolunun işçi çıkarmak olduğu sanılır.

İşçisiz üretim olmaz
Gelirin, refahın kaynağı üretimdir. Üretim demek, katma değer yaratmaktır. Katma değer, bir malın veya hizmetin çıktı fiyatı ile girdi fiyatı arasındaki farktır. Katma değeri (1) Müteşebbis (2) Emek (3) Sermaye (4) Doğa bir araya gelerek yaratır. Bunların biri olmazsa, katma değer de yaratılamaz. Yaratılan katma değeri de bu 4 faktör aralarında (1) Kâr, (2) Ücret, (3) Faiz, (4) Kira olarak paylaşır.
Müteşebbis (işveren) olmazsa, katma değer yaratılamaz. Emek (işçi) iş bulamaz. Öte yanda da emek olmazsa, müteşebbis (işveren) katma değer yaratamayacağından kâr edemez.
Serbest piyasa ekonomisinde, “Kâr, zararın ortağıdır”. Kapitalist sistemde kâr ve zarar bir arada bulunur.
Tabii ki işletmelerin yaşaması kâr etmelerine bağlıdır. Tabii ki zarar eden işletme üretimini sürdüremez. Ama uzun yıllar üst üste kâr eden, yüksek kârlılıkla övünen işletmelerin kârlılıklarında “konjonktürel nedenlerle veya kriz nedeniyle” bir azalma veya kısa bir dönem için zarar tehlikesi ortaya çıktığında, ilk iş olarak işçi çıkarmaya başlamaları hem ekonomik hem moral bakımından kabul edilemez.
Bir işletme üretimini sürdüremeyecek şartlar içine girdiğinde, zorunlu olarak işçiler işlerini kaybedecektir. Ama henüz ekonomideki sorunlar hazmedilebilir ölçüdeyken, bazı işverenlerin “zamansız ve erken” işçi çıkarma söylem ve eylemi içine girmeleri yanlıştır.