Kabul etsek de etmesek de, taraftar da olsak aleyhinde de bulunsak, bugün Dinlerarası Diyalog (Vatikan’a göre Dinliler Arası Diyalog) projesi dünyanın bir gerçeği. Özellikle de Katoliklerle İslam dünyasının.

            Biz bu araştırmamızda (ki bu metin asıl araştırmanın bir özetidir) hakkaniyet, adalet ve insaf hudutları çerçevesinde bu konuyu ele almaya çalıştık. Tarafsız olarak demiyorum, çünkü birçok araştırmacı bu hususu özellikle belirtmeye çalışsa da, fikir ve ilim dünyasında tarafsızlık diye bir şeyin var olduğuna inanmıyorum. Bu iddiada bulunanların da aslında buna inanmadıkları halde, kendi inandırıcılıklarını artırmak için böyle bir yol tuttukları kanaatindeyim. Önemli olanın insafı elden bırakmamak olduğunu biliyorum ve mümkün olduğunca da buna riayet etmeye çalıştım. Özellikle ülkemizdeki Ulusalcı kesimin, bir kısım endişelerini paylaşsam da, hakaret sınırlarını da aşan saldırgan üsluplarını asla tasvip etmediğimi peşinen belirtmek isterim.

            Aslında bir Vatikan projesi olan ve irademiz dışında gündemimize oturan bu meseleyi; tanım, tarihçe ve görüşler başlıkları altında taraftarlarının ve aleyhinde olanların görüşlerini de saptırmadan belirterek ele almaya çalıştım. Sonuç bölümünde ise konuyu, yukarıda belirttiğim ahlakî ve İslâmî prensipler uyarınca ve kendi bakış açımca değerlendirmeye gayret ettim. Aynı ilkelere uymuş olan değerli araştırmacıların görüşlerine de yer verdim.

            İslâmî yazı geleneğine uyarak; gayret bizden başarı Allah’tan diyor ve konuya giriyorum.

        DİYALOĞUN ANLAMI ve MAHİYETİ

        A- ANLAMI

a) Sözlükte diyalog: Aslı itibariyle Yunanca ‘diyalogos = iki kişinin konuşması’ kelimesinden alınmıştır ve tek kişinin konuşması anlamındaki monologun zıddıdır. Ancak burada önemli olan iki kişinin rasgele konuşması değil, farklı görüşlere sahip kişilerin konuşmasıdır. Bu anlamda diyalog, iki kişinin konuşmasından çok iki farklı görüşün tartışılması demektir.

    Görüldüğü gibi, Hegelci diyalektik, aslında Platoncu diyalogun geliştirilmişinden başka bir şey değildir. O, iki kişiyi konuşturarak iki görüşten birisini, yani kendi fikrini doğrulatıyordu. Hegel ise yanlışla doğruyu birbirine karıştırırarak harmanlatıyor, yanlışlamalardan hareketle tartıştırarak aynı sonuca vardırıyor. Sonuçta da bu metot Batıda, Hegel’in dünya görüşüne bağlı olarak; ilmî, dinî ve felsefî konularda şüpheci ve inkârcı anlayışların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Hegelci diyalektiğin bir ürünü olan tarihselcilik bazı oryantalistlerin de etkisiyle İslam dünyasına da sıçramış, Batının devşirmesi modernist Müslüman ilim ve fikir adamlarınca Kur’an-ı Kerim’i anlamanın en sağlıklı ve tek metodu olarak benimsenmiştir. Hâlbuki bu görüşü misyoner ve müsteşrikler, Ortaçağda Kilisenin bilimi sürekli yanlışlaması sonucu çıkan din-bilim çatışmasında Kiliseyi savunmak için benimsemişlerdi. Hakikatin sürekli değişkenliğini ve göreceliğini iddia eden bu görüşle Kiliseyi rahatlıkla savunabileceklerdi. İslâm’ın ise ne ilimle ne de hakikatle hiçbir sorunu olmadı. Müslüman aydınlara tarihselciliği fısıldayanların da, diyalog tavsiyesinde bulunanların başında gelenlerin de Massignon ve Watt gibilerinin olması herhalde tesadüf olmasa gerektir.

    Dinlerarası Diyalog kavramı: Bu kavram genellikle; “farklı dinlere ve kültürlere mensup insanların bir araya gelip, birbirlerine kendi görüşlerini empoze etmeden, birbirlerini kandırmadan çeşitli konularda bilgi alış verişinde bulunmaları, yaşanan sorunlara birlikte çözüm aramaya çalışmalarıdır,”[3] şeklinde tanımlanmaktadır.

    M. Watt’a göre de: “diyalog, birbirine kar­şı içten bir ilgi duyan ve öğrenmek için birbirine açılan insan­ların karşılıklı görüş alış verişi olarak tanımlanabilir.”[4] 

    Başka bir ifade ile de: “Hem bir dine mensup farklı grupların, hem de farklı dinlere mensup insanların, inanç ve düşüncelerini birbirlerine zorla kabul ettirmeye çalışmadan, ortak meseleler etrafında hoşgörü içinde konuşabilmesi, tartışabilmesi ve işbirliği yapabilmesi demektir.”[5] 

    Bu tanımlar tamamen bu diyalogu ortaya koyan ve ondan yana olanlara ait. Aleyhinde olanlarsa zaten taraftar olmadıkların, yani tanımadıklarından dolayı bir tanım da getirmiyorlar. Hangi tarafın haklı olduğunu iki tarafı da dinledikten sonra göreceğiz.

 

    Bu görüşlerin önemlilerini ve sahiplerini ileriki bölümlerde tanıyacağız, inşallah.

[13] Nihat Nasır / www.8sutun.com